ਔਰਤ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ: ਕੀ ਸਾਡੇ ਨੇਤਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਿੱਖ ਰਹੇ ਹਨ? - ਗੁਰਭਿੰਦਰ ਗੁਰੀ

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਕਈ ਵਿਵਾਦ ਉਭਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਮਾਮਲੇ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਕ ਸੋਚ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਮਿਆਰਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜੇ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਇਕ ਵਿਵਾਦ ਨੇ ਮੁੜ ਇਹ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਸਾਡੇ ਨੇਤਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਹਨ ਜਾਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਹਨ। 
ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ “ਭਾਬੀ” ਕਹਾ ਕੇ ਉਸਦੀ ਬਦਨਾਮੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹੁਣ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਜਨਤਕ ਮੰਚ ਤੋਂ ਹਾਸਿਆਂ ਭਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਕਈ ਸਵਾਲ ਖੜੇ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਕਦੋਂ ਹੋਈ ਸੀ ਜਾਂ ਕਿਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਗਈ। ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਔਰਤ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਪੁਰਾਣੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਬਣਾਉਣਾ ਕਿਸੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਸੋਭਦਾ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਰਗੇ ਉੱਚ ਅਹੁਦੇ ‘ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਮਾਜ ‘ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਮਸਲੇ ‘ਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਚਰਚਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਖੁਦ ਅਜਿਹੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਾਅਵੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਰਚਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਜਨਤਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਵਾਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸਵਾਗਤ ਜਾਂ ਸਜਾਵਟੀ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸਵਾਗਤ ਲਈ ਆਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਟਿੱਪਣੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਉਸ ਸੋਚ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ।
ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਹਾਰ ਸਮਾਜ ਲਈ ਇਕ ਮਿਸਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਜਨਤਕ ਮੰਚਾਂ ‘ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਹਲਕੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਸਧਾਰਨ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਜ ਲਈ ਬਹੁਤ ਖਤਰਨਾਕ ਰੁਝਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਾਰੇ ਵਿਵਾਦ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਵੀ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਕੀ ਹੈ? ਕੀ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਮਾਪਦੰਡ ‘ਤੇ ਪਰਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਬਿਆਨ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਸੰਦੇਸ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨੇਤਾ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਮਾਫ਼ੀ ਵੀ ਮੰਗੇ।
ਅਸਲ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਸਿਰਫ਼ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਅਹੁਦੇ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ। ਅਸਲ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨੇਤਾ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਮੰਨਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਸਮਾਜ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਕਰ ਸਿਆਸਤ ਹੀ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਗਲਤ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖੇਗੀ, ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀ ਬਦਲਾਅ ਕਿਵੇਂ ਆਵੇਗਾ?
ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਸਬਕ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਬਕ ਹੈ ਕਿ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਮਝਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਨਾਉਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਦਿਨ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਮਾਜ ਦੀ ਉਮੀਦ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਨੇਤਾ ਉਹੀ ਗੱਲਾਂ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਆਉਣ ਜੋ ਉਹ ਮੰਚਾਂ ਤੋਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਕਰ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਜਾਵੇਗੀ।